KOROJ

En nord-okcidenta angul' de la hungara ebenajho
brilas la lago Ferto,
spegulante Alpojn Austriajn
kaj la palacon Fertod
malgrandan hungaran Versajlon.

En Fertod loghas iamaj bienlaboristoj.
En Fertod loghas homoj.
Sed antaue en Fertod loghis Esterhazy...

Kio estis la imperiestro?
Malproksime li vivis,
malantau la Vienaj arbaroj,
kie naskighas fabeloj.
Kio estas dio?
Dio vivis multe pli malproksime,
kaj eble ech...

Sed Esterhazy ne dormis.
El shvitperloj li premis brilantajn diamantojn
por la koloj de
l' favoratinoj,
bredis famajn hungarajn kurchevalojn
kaj aranghis
ho, kiajn balojn,
brilajn balojn
en Vieno kaj Budapeshto.
Kaj sidis la belaj nervozaj virinoj,
kaj belaj nervozaj chevaloj
sur la dorsoj de cent mil bienlaboristoj de Esterhazy.

Flugas autune en sudon la gruoj,
for de chi tie, de ni.
Mankas por flugo flugiloj al vi,
zorgo hungara, malghuo..
.
Flavas la pusto, jam regas enuo,
mughas la ventofanfar',
lastajn foliojn jam perdis arbar'.
Triste glugluas la gruoj.
Lastan esperon ech trafis detruo,
frida kaj fremda la land',
sub la chielo plendanta ruband'

tristaj hungaraj gruoj...

En la deknaua jaro
shovinistaj puntachmentoj de Esterhazy
murdis la jhusnaskitan liberon,
bote tretante la etulon,
furioze kantante:

"Je la dio de l' hungaroj
diras ni,
jhuras ni, ke jugon plu ne
tiras
ni!"

Strangega kanto.
Ghia ehho estis kurioza.
Sub la grandaj kristalaj lustroj de Fertod
tute alie sonis la kanto:

"Je la dio de l' hungaroj
jhuras ni:
en sklaveco la kampulojn
tenos ni!"

Dio de l' hungaroj dormis
dolche, jes.
Hombuchado dume dauris
kun sukces'.
Boras bajonet' manplaton
lerte,
shiras korpon la pikdrato
lerte...

Kaj malaperis la madjaroj,
ligitaj per pikdrato,
samkiel poste la novbienuloj en la teron!
En la trezorejon de grafoj Esterhazy
falis rughaj juveloj,
rubenoj.

La imperiestron oni ne plu restarigis,
sed Esterhazy...
Sub standard' nacia, kun nacia kanto:

"Je la dio de l' hungaroj
diras ni..."

Dormis la dio madjara.

Flugas autune en sudon la gruoj,
for de chi tie, de ni.
Mankas por flugo flugiloj al vi,
zorgo hungara, malghuo.
Lastan esperon ech trafis detruo,
frida kaj fremda la land',
sub la chielo plendanta ruband'

tristaj hungaraj gruoj...

Fine, kune kun la elitpopolo,
Esterhazy estis elpelita
en la jaro, kiam la vintro de Orienta Europo
reblankighis
kaj el la striitaj numeroj
naskighis novaj homoj
pli homecaj ol iam ajn.
De
l' alta kamentubo
ili revenis hejmen,
parolante komunan lingvon.

Tiam ne restis spaco
por Esterhazy
sur la vasta hungara ebenajho.

Adiau, luksaj haloj,
kaj staloj,
kaj baloj...
Chevaloj kvazau favoratinoj,
kaj favoratinoj kvazau chevaloj
...
Kunpreni oni povas oron
ne teron!
Diamantoj ne plu naskighas
el la shvito salega,
ne plu falas aldone
en la nobelaran trezorejon
rughaj juveloj,
rubenoj...

La teron de Esterhazy bienlaboristoj ricevis.
Sed hakante maljunan arbaron,
radike fiksitan en tero,
disflugis homoj-splitetoj...
Fabrikojn ricevis la laboristaro.
Sed kiu ne tuj batadis
aserte al sia brusto,
ke li estas vere amik' de
l' popolo,
ighis malfavorata kaj suspektinda
certe li estas malamiko de
l' popolo,
kial li do
silentas
kaj meditas...
Al la popolo oni parolis flame
pri komunismo,
pri egaleco,
pri libereco...
Sed el la partibileto
iuj faris por si pankarton,
kaj nepripensita vorto
venigis nokte al la pordo fermitan kamionon,
veturigontan al reedukado...

Tempojn pasintajn post tempoflu'
ni ne povas kompreni plu.

Orient-Europon tiam
rodis malfido-rusto.
Amiko fidindis ne chiam,
kaj zorgo vivis en pusto,
mordis hungaran bruston.

Oni korojn fidelajn
penis ofendi per kalumnio.
Ne fleksighas, sed rompighas
fieraj animoj pro tio.
En Orienta Europo
flatemuloj volis homon diigi
sukcesis lin
krueligi
kaj fiigi.
Sekvante lian plej etan brovmovon
ili parolis pri la viktimoj:
interne putrighas,
ne havas vivpovon...

Flugis, flugis malgajaj hungaraj gruoj.

Mensogon la popol' ne toleras.
Ekparolis la popol'
kiel mastro efektiva,
por restarigi la justecon.

Sed tiam elrampis el siaj kashejoj
chiuj pladolekantoj de Esterhazy,
chiuj helpantoj de l' kamentub-konstruintoj,
chiuj bedaurintoj de Saarde Mart,
dungitoj
kaj volontuloj...

Malsaghajn bubojn
oni flamigis per vortoj de Petofi,
disdonis armilojn: vivu libereco!
De trans la limoj el okcidento
larghflue invadis achaj elementoj.
Kaj kune kun la ekscitita popolo
la stratojn inundis
tavernaj kloakoj kaj mallibereja fekajho
la lasta gvardio de Esterhazy.

"Je la dio de l' hungaroj
diras ni:
liberecon, liberecon
tenas ni!"

Jam vizie vidighis tronoj
kaj kronoj.
Jam vidighis bienoj kun staloj
kaj baloj.
Virinoj belaj, kapricaj, dekoltitaj,
chevaloj rapidaj, per medaloj dekoritaj...

La kvindek-sesa jaro
ankorau unu pasheton!

Pasheton ankorau,
kaj iros Janos'oj,
per pikdrato kunligitaj
la vojon de l' novbienuloj de Saarde Mart -
en teron, teron, teron!
El la tero mankas reveno...

"Je la dio de l' hungaroj
jhuras ni:
de rughuloj vivorajton
prenas ni!"

Al komunisto kuglo!
Al milicisto arbobrancho!
Partikomitatano kun piedoj supren...
Hungario de Esterhazy
sange festis sian propran sepulton.
Por kio la hom' havas koron?
Vi opinias por pulsado?
Vi opinias - por jubilado?
Vi opinias por dolorado?
Ho ne!
Koron oni povas elshiri el brusto
vivantan,
pulsantan,
el brusto dishakita.
Buchisto la beston ne tiel pritraktas.
Sed tiel faris la kriantoj pri libereco
kun homoj.

"Je la dio de l' hungaroj
jhuras ni..."

Ebriaj botoj tretis sur kadavro-amasoj.
Tiam Orienta Europo kolektis siajn fortojn.
Forton ghi ankorau havis,
char la koroj restis fidelaj.
Tiuj koroj,
kiujn ofendis hipokriteco,
trompis mensogoj,
murdis malico,
ankau la koroj shiritaj p
er fer' el la brustoj.
Restis fidelaj al estonteco!

Esterhazy ne fidis la dion madjaran,
sciis li dormas!
Li fughis aliflanken de litno protekta, al Burgenland,
kaj spektas de la piedo de Alpoj Austriaj
trans la trankvilon de la lago Ferto
el siaj restintaj bienoj
al Fertod,
al Hungario,
kie vivas liaj iamaj bienlaboristoj,
forskuintaj de la dorso
belajn virinojn nervozajn,
kaj balojn,
rapidajn, ardajn chevalojn,
kaj stalojn,
kaj fondintaj al si patrolandon...

Tiuj, kiuj devus humile lin laudi,
laboregi, dum li ilin rajtus
fraudi.
El kiuj la plej konsciaj,
pikdrate ligitaj,
devus iri sen reveno
en la teron!
Sed en Orienta Europo trovighas
koroj pli fortaj ol shtalo,
koroj venkantaj mensogon,
ech post forshir' el la brusto!

Tiuj koroj
elradias invitan lumon.

Kaj chiuprintempe denove revenas
hungaraj gruoj.

 

EPILOGO

Orienta Europo
senfina malgajo de ebenajho,
lando de melankolia pensado.
La tero glata kiel maro,
la maro inter la bordoj kiel rivero,
la riveroj kvietaj kiel lagoj,
la lagoj senmovaj kiel marchoj...

Orienta Europo...

March', arbaro
por laboro
ursa fort' necesis.
Ofte la modestan vivon
mort' pro ftizo sekvis.
Oni devis suferadi,
vivolonge revi
eble iam ghi vekighos,
nur atendu
fide!

Vekighis ghi en grizega
autuno
ventoplena
super la plurmilionaj tomboj
kaj akvoplenaj trancheoj.
Ghi prenis al si kiel matenstelon
simplan lampon
en fenestro de antauaj nobelfraulinoj
.
Sed estis ghi lamp' artifika,
brulanta per petrol', kiam mankis elektro
-
kaj lumis konstante.
KONSTANTE!

De matenstelo ghis taglumo
estas longa vojo...
Sur ghi povas aperi
bajonetoj
kaj pikdrato.
Apud tiu voj' elitpopolo
povas starigi altan kamentubon.
De tiu voj' oni povas ekspedi novbienulojn
en teron, teron, teron.
Irantojn sur tiu vojo
oni povas mortpafi, pendigi,
el iliaj brustoj elshiri vivantajn korojn!
Sed Orientan Europon reendormigi
post la lampo de Lenin
oni plu ne povos.

Radziwill'oj, timigitaj de la sorto de Romanov'oj,
kaj ech malgrandaj estonaj Pats'oj *
el gento de Mulgimaa
tiris pikdraton kiel lanfadenon
de Galicio ghis la lago Peipsi.
Nanoj kuriozaj
kion ili sciis pri la vojo?
Ili havis tro mallongajn piedojn
por marshi!
Ili nur glatigis
sur la malgrandaj pufaj ventroj
siajn frakojn kaj uniformojn
kaj shraubis al
la brusto
ordenojn pugnograndajn.

Kaj kompreneble pagis salajron al la jughistoj.

Ili havis tro malgrandajn kapojn
por pensi.
Kelkaj el ili provis fine
engluti restajhojn
sub la sangaj festentabuloj de
l' elitpopolo.
Sed ankau la elitpopolon
oni baldau repelis tien, de kie ghi venis,
kaj ech pli malproksimen...
Malaperis la partioj
potkampuloj *
*,
domposedantoj,
liberaloj,
socialdemokratoj.
Postrestis mi:
Jaan, Janis kaj Ionas,
Jan, Janka kaj Ion,
Ivan kaj Janos.
Komuna sufero donis al mi komunan lingvon,
komuna chielo donis al mi komunan stelon.
La lamp', kiun ekbruligis Lenin,
lumas
KONSTANTE.

Indiferente ne fermu la okulojn,
nin survoje embuskas dangher',
noktaj aviadiloj ankorau
en la aer'.
Jhus ghi vekighis
Europ' Orienta,
ekfloronta en pompa lumeg
'
tamen nur post prizorg' atenta
kaj
fleg'.
Urbojn ventplenajn kun shtona pavimo
fari pli gajaj
jen nia dev',
homajn korojn nobligi sen limo

la rev'...
Indiferente ne fermu la okulojn,
malsukcesos ja blinda irad'!
Jam Orient-Europon kunligas
unu lingvo...
Nefermu la okulojn kaj koron

interfratigho estas tiu lingvo!

1962


* Pats la lasta prezidanto de la burgha Estonio. Trad.
**
potkampuloj tiel oni nomis la gvidantojn de la estona "kamparana" partio, kiuj loghis en la chefurbo kaj ne havis kampojn krom florpotoj. Trad.

<< >>

PRI TUTKOMUNA LINGVO
PRI RUSA LINGVO
PRI ANGLA LINGVO
PRI ALIAJ NACIAJ LINGVOJ
BATALO DE LINGVOJ
ARTIKOLOJ PRI ESPERANTO
"" PRI "KONKURENTOJ" DE ESPERANTO
LECIONOJ DE ESPERANTO
.KONSULTOJ DE E-INSTRUISTOJ
ESPERANTOLOGIO KAJ INTERLINGVISTIKO
TRADUKO DE MALSIMPLAJ FRAZOJ
TRADUKOJ DE DIVERSAJ VERKOJ
FRAZEOLOGIO DE ESPERANTO
, . VERKOJ DE ZAMENHOF KAJ PRI LI
, PROKSIMAJ MOVADOJ
ELSTARAJ PERSONOJ KAJ ESPERANTO
PRI ELSTARAJ ESPERANTISTOJ
. EL HISTORIO DE RUSIA E-MOVADO
KION ONI SKRIBAS PRI ESPERANTO
ESPERANTO EN LITERATURO
. KIAL E-MOVADO NE PROGRESAS
HUMURO PRI KAJ EN ESPERANTO
- ESPERANTO POR INFANOJ
DIVERSAJHOJ
INTERESAJHOJ
PERSONAJHOJ
/ DEMANDARO / RESPONDARO
UTILAJ LIGILOJ
IN ENGLISHPAGHOJ EN ANGLA LINGVO
PAGHOJ TUTE EN ESPERANTO
NIA BIBLIOTEKO


. miresperanto.com !